Dünyayı besleyen tahıllar

B: Adobe stock

NOT: Bu makale 2018 yılı verilerini kapsamaktadır.

İnsan mıbuğdayı evcilleştirdi, buğday mı insanı evcilleştirdi tartışması, dünyada yetiştirilen ilk tahıl olan buğdayın değerini anlamak için bir başlangıçtır. Buğdayın ve daha sonra yetiştirilen tahılların sadece beslenme açısından değil, kültürel birikim, yerleşim ve tarh açısından da insanlık tarihinde mühim bir yere sahiptir.

Dünyada buğday üretimi ilk olarak bundan 12 bin yıl önce, Türkiye’nin de bir bölümünü oluşturan Fırat ve Dicle Nehri’nin yer aldığı “Bereketli Hilal” de gerçekleştirilmiştir. Bu günlerde üzerinde çok durulan siyez buğdayının da ilk olarak Diyarbakır Karacadağ yöresinde yetiştirildiği bilinmektedir.

Buğdayın anayurdu ve gen kaynağı Anadolu’dur. Dünyaya buradan yayılmıştır. Tüketim sahaları günümüzde çok yaygın olmakla birlikte, 7 milyarı aşan dünya nüfusunun yaklaşık 1,2 milyarı açlık sınırı altında yaşam mücadelesi verirken, yaklaşık 800 milyonu açlık yaşamaktadır. Aynı zamanda yaklaşık 1 milyar insan ise aşırı kilolu veya obez hastalığıyla mücadele halindedir. Bu durum dünyada üretilen gıdaların adil bölüşülmediğinin göstergesi değil midir?

Tüketim, üretimden daha yüksek

B: Adobe stock

Hububat ürünleri açısından bakıldığında 2017 verileri ile dünyada 2 milyar 92 milyon ton hububat(buğday, mısır, arpa, çeltik ve diğerleri) üretiliyor. Bu üretimin sadece 362 milyon tonu ticarete konu oluyor. Tüketim ise bunun daha çok üstünde. 2017-2018 sezonunda dünya hububat tüketimi 2 milyar 109 milyon ton. Stok olarak 606 milyon ton hububat ürünü var.

Ürün bazında bakıldığında ilk sırada mısır yer alıyor. Dünya mısır üretimi 1 milyar 45 milyon ton. (Toplam üretimin yarısından biraz fazla.) İkinci sırada yer alan buğday, dünya üretimi 758 milyon ton, arpa üretimi 145 milyon ton. Son 10 yıllık döneme bakıldığında dünya hububat üretimi artıyor, fakat tüketim daha çok artıyor.

Belirleyici ürün “MISIR”

Küresel hububat üretimi büyük oranda, mısır ve buğdaya göre şekilleniyor. Mısır için 2017-2018 sezonuna bakıldığında en önemli üretici ve ihracatçı ülkelerden ABD, Brezilya ve Arjantin’de mısır üretimi düşünce dünya üretimi de geriliyor. Toprak Mahsulleri Ofisi’nin 2017 Hububat Raporu’nda bu konuda şu değerlendirmeye yer veriliyor:

Mısır üretimindeki düşüşe rağmen hububat üretimi ikinci en büyük seviyesinde gerçekleşmiş olup yüksek açılış stoklarıyla birlikte arz boldur. Hububat arzında yaşanan bu bollukta, son 5 yıldır hava koşullarının olumlu seyretmesinin yanı sıra, getiri oranları yüksek olan mısırın, hem ekim alanında hem de veriminde kaydedilen sürekli artış, etkili olmuştur. Küresel hububat tüketimi, üretimdeki düşüşe rağmen, yemlik ve endüstriyel mısır kullanımı ile gıdalık buğday tüketimindeki artışa bağlı olarak 27 milyon ton artarak 2.109 milyon ton seviyesine ulaşmıştır. Buğday tüketimi, Asya ve Afrika’da gıdalık tüketimdeki büyümenin devam etmesiyle rekor seviyeye ulaşırken mısır tüketimi, yıllar itibarıyla yükseliş göstermekte olup 2011 yılından itibaren son on yıllık ortalamanın üzerinde seyretmektedir. Hububat tüketiminde en büyük paya sahip olan mısırın, dünya genelinde et tüketimindeki artışla, yemlik kullanımı, fosil yakıtların kullanımının sınırlanması politikaları ile biyo-yakıt amaçlı kullanımı artmaktadır. Üretimdeki düşüşle birlikte tüketimdeki artış, küresel kapanış stoklarının son beş yıldır ilk defa düşmesine neden olmuştur. Ancak, stoklar yine de ikinci en büyük seviyesindedir.

Tahılda dengeler değişiyor

B: 4 Mevsim – Haziran 2018

Dünya tahıl ticaretinde önemli bir değişim yaşanıyor. Kuraklık ve yüksek fiyat nedeniyle, dünya tahıl ticaretinde Amerika’nın ağırlığı azalırken, Rusya, Ukrayna ve Kazakistan’ın yer aldığı Karadeniz ülkeleri hem üretimde hem de ihracatta rekor seviyelere ulaştı. Rusya, Ukrayna ve Kazakistan’ın tahıl ihracatı 2017-2018 sezonunda, ilk kez 100 milyon tonun üzerine çıktı. Bu temayülün yeni sezonda da devam etmesi bekleniyor.

Rusya Federasyonu’nun Tarımsal Pazar Çalışmaları Enstitüsü (IKAR) verilerine göre, Rusya, Ukrayna ve Kazakistan tarihinin en yüksek tahıl ihracatına ulaştı. 1990-91 sezonunda Kazakistan’ın, bir miktar ihracatı dışında, ithalatçı olan Karadeniz ülkeleri 2008-2009 sezonundan itibaren ihracatta büyük bir sıçrama gerçekleştirdi. 2015-2016 sezonunda bu üç ülkenin tahıl ihracatı 81.5 milyon tona, 2016-17 sezonunda ise 88.8 milyon tona çıktı.

Önümüzdeki Haziran’da tamamlanacak 2017-2018 sezonunda ise 102 milyon 700 bin ton olarak gerçekleşmesi bekleniyor. Ülke bazında bakıldığında 2017-2018 sezonunda Rusya’nın tahıl ihracatı 51.3 milyon ton, Ukrayna’nın 42.3 milyon ton ve Kazakistan’ın ise 9.1 milyon ton ile toplamda 102 milyon 700 bin ton olacak.

Türkiye,Rusya’dan en çok ithalat yapan ikinci ülke

Rusya Federasyonu planlı bir çalışma ile üretimde, ihracatta büyük bir başarı öyküsü yaratırken, buğdayın gen merkezi olan Türkiye, yılda ortalama 5 milyon ton buğday ithal eder konuma geldi. Bu ithalatın da büyük bölümü Rusya’dan yapılıyor. Türkiye, Mısır’dan sonra Rusya’dan en çok buğday ithal eden ikinci ülke konumunda…

Türkiye 2017-2018 sezonunda Rusya’dan 4.4 milyon ton buğday ithal ederek rekor seviyeye ulaştı. IKAR’ın verilerine göre, 2007-2008 sezonunda Türkiye’nin ithal ettiği buğdayın yüzde 32’si Rusya’dan ithal edilirken, 2017-2018 sezonunda buğday ithalatının yüzde 82’si Rusya’dan gerçekleşti.

Amerika ve Avrupa Birliği’nde tahıl üretimi ve ticaretinde önemli sorunlar yaşanırken, Rusya, Ukrayna ve Kazakistan akılcı politikalarla bunu fırsata çevirdi. Karadeniz ülkeleri, tahıl üretimini ve ihracatını artırarak dünya ticaretinde söz sahibi oldu. Türkiye ise, üretimini istenen düzeyde artıramadığı için ithalatçı konuma düştü. Türkiye’nin, üretimi arttıran politikalara dönmesi gerekiyor. Buğday, mısır, çeltik, arpa ve soya üretimi artırılamazsa, gelecek yıllarda daha çok ithalat yapılması gerekecek.


4 Mevsim – Haziran 2018

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir