Doğu Türkistan’da Ulaşım

Lhasa – Doğu Türkistan(Xinjiang) yolu

Doğu Türkistan’daki yolların tarihteki rolleri büyüktür. Daha önce bahsettiğimiz Çin – Bizans münasebetleri, bu yollar vasıtasıyla temin ediliyordu. Bilhassa deniz yolunun açılmasından evvel, Doğu Türkistan yollarının ehemmiyeti inkâr edilemeyecek derecede büyüktü. Tarihî ipek Yolu, Çin’den Akdeniz ve Bizans’a giden tek karayolu idi. Çin’in iç kısımlarından gelen bu yol; Doğu Türkistan’ın Kansu ile olan sınırları üzerinde ikiye ayrılarak Kuzey ve Güney Yolu adıyla Doğu Türkistan’ı kat eder, Batı Türkistan, Afganistan ve İran üzerinden Anadolu’ya ulaşırdı. Bugünkü Doğu Türkistan’ın büyük şehirleri olan Urumçi, Barköl, Kumul, Hoten, Yarkent ve Kaşgar şehirleri bu yollar üzerinde kurulmuştur.

Bugün Kızıl Çin, bütün Asya’ya hâkim olabilmek endişesiyle, Doğu Türkistan’a çok ehemmiyet vermekte ve bu ülkenin ulaşımını, istilâya elverişli bir hale getirmektedir. Bu maksatla, birçok yeni yollar açılmış ve eski yollar onarılmıştır.

Doğu Türkistan’ın ulaşımını iki kısımda inceleyebiliriz.

Not: Doğu Türkistan hakkında verilen aşağıdaki bilgiler güncel olmamakla birlikte, burada vermek istediğimiz bilgi de bu değildir. Ancak, makaleyi ketm etmemek adına, hepsini, istifadenize sunmayı tercih ettik. Güttüğümüz gaye, umum manasıyla meseleye vakıf olmaktır.

I. Komşu Ülkelerle Bağlantı Kuran Yollar
II. Ülkedeki Dahilî Yollar

I. – Komşu Ülkelerle Bağlantı Kuran Yollar:

A.  Doğu Türkistan’ı Batı Türkistan’a bağlayan yollar;

  1. İli Şehri’nden, Batı Türkistan – Sibirya demiryolunun Sarıözek İstasyonu’na kadar uzanan 410 km.’lik şose yolu.
  2. Tarabagatay Vilâyeti’nin merkezi Çöğçek Şehri’nden, aynı demiryolunun Aygöz İstasyonu’na kadar uzanan 288 km.’lik şose yolu.
  3. Altay Vilâyeti’nin Buran (Burçin) Kazası’ndan, Batı Türkistan’daki Zeysan Şehri’ne kadar 150 km’lik şose yolu.
  4. Aksu Vilâyeti’nin Uçturfan Kazası’ndan, Batı Türkistan’daki Karakol Şehri’ne kadar 260 km.’lik şose yolu.
  5. Kaşgar’dan, Narin Şehri’ne kadar 510 km.’lik şose yolu.
  6. Kaşgar’dan Andican Şehri’ne kadar 685 km.’lik şose yolu.

Bu şose yollarından ayrı olarak: İli Nehri’nden Balkaş Gölü’ne ve İrtiş Nehri’nden Zeysan Gölü’ne varan iki nehir yolu bulunmaktadır.

B. Doğu Türkistan’ı Çin’e bağlayan Yollar;

  1. Urumçi’den çıkıp, Guçıng – Kumul üzerinden geçen,
  2. Urumçi’den çıkıp, Toksun – Turfan ve Piçan üzerinden geçen,
  3. Çarkılık Şehri’nden çıkıp Tung – Huan’dan geçen,
  4. Çarkılık’dan çıkıp Saydam Yaylası’ndan geçen dört şose yolu vardır.

Bunlardan ayrı olarak Çin’i Doğu Türkistan’a bağlayan ve oradan Rusya’ya geçecek olan tek demir yolu Urumçi’ye kadar ikmal edilmiş ve bir ara Rus – Çin anlaşmazlığı yüzünden inşası durdurulmuştur.

C. Doğu Türkistan’ı Dış Moğolistan’a Bağlayan Yollar;

  1. Kumul’dan, Ulastay Şehri’ne kadar 710 km’lik kara yolu.
  2. Guçıng’dan, Kobdu Şehri’ne kadar 550 km.’lik yol.
  3. Altay’ın merkezi Sarsumba’dan Kobdu’ya kadar 480 km.’lik yol.
  4. Barköl’den Ulastay’a kadar 580 km’lik yol.

D. Doğu Türkistan’ı Tibet’e Bağlayan Yollar;

  1. Hoten Vilâyeti’nin Çerçen Kazası’ndan Lhasa(Lasa; Tibet’in merkezi)’ya kadar uzanan 1230 km.’lik yol.
  2. Hoten Vilâyeti’nin Keriye Kazası’ndan Lhasa’ya kadar uzanan 1.502 km.’lik yol.
  3. Hoten Vilâyeti’nin Tagnak Köyü’nden Lhasa’ya kadar uzanan 1.730 km.’lik yol.

D. Doğu Türkistan’ı Keşmir Üzerinden Hindistan ve Pakistan’a Bağlayan Yollar

  1. Hoten Vilâyeti’nin Guma Kaza’sından çıkıp; Yarkent Vilâyeti’nin Kargılık Kaza’sından çıkan diğer bir yol ile, Melikşah denen mevkide birleşerek Keşmir’in Ladak Şehri’ne ve oradan Hindistan’a geçen yol.
  2. Kaşgar’a bağlı Yenihisar Kazası’ndan çıkarak, Yarkent Vilâyeti’nden gelen yolla Taşgorgan Kazası’nda birleşip Pakistan ve Afganistan hudutlarına varan yol.

Şunu ilâve edelim ki bu yollar umumiyetle eski kara yollarıdır. Kızıl Çin bugün, ya bunları onarmış veya aynı ülkelere ulaşan şose yolları inşa ettirmiştir.

II. – Ülkedeki Dâhilî Yollar:

Doğu Türkistan’ın dâhili yolları; şehirleri birbirlerine bağlayan yollardır. Urumçi Doğu Türkistan’ın merkezi olduğu için hemen her vilâyetin Urumçi ile bağlantıları mevcuttur. Urumçi’nin Kumul, Barköl, Altay, Tarabagatay ve Gulça vs. şehirleri ile doğrudan bağlantıları mevcuttur.

Kızıl Çin işgalden sonra, millî direniş hareketlerini anında bastırmak ve Doğu Türkistan’a tam hâkim olabilme arzusuyla asker sevk etmek için, ana yollardan ayrı olarak kestirme ve kısa yollar inşa ettirmiştir. Ayrıca, ülkenin tek demiryolu olan Çin – Urumçi Demiryolu’nu da diğer şehirlerle bağlama çabasındadır. Bütün bu çabalar, Türkistan’a bir lütuf mahiyetinde olmayıp, orayı daha iyi sömürmenin ve ezmenin hazırlıklarıdır.

Yukarıda anlattığımız bu kara yollarının yanında, Urumçi’den Pekin’e ve Batı Türkistan’ın Alma – Ata Şehri’ne sefer yapan hava yolları mevcuttur. Ayrıca, Doğu Türkistan’ın mühim şehirlerini dolaşan, iç seferler de yapılmaktadır.


1973
İsa Yusuf Alptekin (Doğu Türkistan Hükûmeti Sâbık Genel Sekreteri)
Kaynak: İsa Yusuf Alptekin, Doğu Türkistan Davası, s.39-42, Otağ Yayınları, 1975, İstanbul

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir